Złote czasy niemieckiego Breslau – kina w śródmieściu

Przed 1945 rokiem Wrocław (ówczesny Breslau) był jednym z najważniejszych ośrodków kinematografii w Niemczech. W mieście działało kilkadziesiąt sal kinowych, a wiele z nich mieściło się w reprezentacyjnych budynkach, które do dziś stoją w centrum. Jednym z najsłynniejszych było Kino UFA am Ring, mieszczące się przy Rynku (Ring). Dziś w tym miejscu znajduje się Kino Nowe Horyzonty, choć jego przedwojenny adres to Rynek 14. Była to jedna z największych sal w mieście, otwarta w 1910 roku, mogąca pomieścić ponad 900 widzów. Charakterystyczna fasada, choć wielokrotnie przebudowywana, wciąż nawiązuje do dawnej świetności.

Innym ważnym obiektem było Union-Theater przy ulicy Oławskiej (obecnie ul. Oławska 52). Działało od 1914 roku i słynęło z bogato zdobionego wnętrza oraz sali na ponad 800 miejsc. Po wojnie budynek przez lata pełnił funkcję kina "Wanda", a później – do dziś – jest to siedziba klubu muzycznego i teatru, ale architektonicznie zachowały się liczne elementy dawnego wyglądu, w tym żeliwne balkony i sztukaterie.

• Kino Capitol (ul. Zielińskiego) – otwarte 1915, dziś siedziba Teatru Muzycznego Capitol.
• Kino Helios (pl. Kościuszki) – przed wojną kino "Lichtspielhaus", obecnie zamknięty budynek handlowy z zachowaną salą.
• Kino "Sokół" (ul. Tęczowa) – dawna sala gimnastyczna z 1895 roku, przekształcona w kino w 1911.

Architektura kin – od monumentalnych pałaców do małych, osiedlowych sal

Wrocławskie przedwojenne kina charakteryzowały się zróżnicowaną architekturą. Najbardziej okazałe były tzw. „pałace filmowe” (niem. Filmpalast), takie jak wspomniane UFA am Ring, ale także Lichtspielhaus am Kaiserplatz (obecnie pl. Wisławy Szymborskiej). Budynek ten, wzniesiony w 1928 roku w stylu modernistycznym, mieścił dziś nieistniejącą salę kinową – na jego miejscu stoi obecnie biurowiec, ale dawny adres (pl. Szymborskiej 2) w dalszym ciągu związany jest z kulturą. Z kolei Kino Palast-Theater przy ul. Widok (dawniej Friedrichstraße) zachowało się w prawie niezmienionym stanie – dziś funkcjonuje jako kino studyjne "Politechnika", będąc jednym z nielicznych przykładów przedwojennej sali, która bez przerwy pełni tę samą funkcję od 1924 roku.

Nie można zapomnieć o kinach osiedlowych, które powstawały na obrzeżach miasta. Należało do nich m.in. Kino "Rathenau" na Psim Polu (dziś budynek mieszkalny przy ul. Biskupińskiej) oraz Lichtspiele Striegau (przy ul. Legnickiej, obecnie sklep spożywczy). Wiele z tych mniejszych obiektów zostało zbombardowanych w 1945 roku, ale część ocalała i po wojnie została zaadaptowana na domy kultury lub magazyny. Szczególnie ciekawa jest historia Kina "Gloria" przy ul. Świdnickiej (przed wojną Gloria-Palast) – budynek istnieje do dziś, a w jego wnętrzach mieści się znany klub studencki, a dawna sala kinowa jest używana jako scena koncertowa.

• Kino "Schauburg" (ul. Krzywoustego) – dziś siedziba Teatru Współczesnego.
• Kino "Apollo" (ul. Traugutta) – obecnie kościół, ale zachowany był oryginalny dach łukowy charakterystyczny dla sal kinowych lat 20.
• Kino "Central-Theater" (ul. Piłsudskiego) – dziś bar i lokal użytkowy, częściowo zachowana elewacja.

Wrocławskie dziedzictwo filmowe – co przetrwało do dziś?

Współczesny Wrocław może pochwalić się kilkoma budynkami, które przed wojną były kinami i wciąż służą kulturze, choć niekoniecznie filmowej. Najlepszym przykładem jest Kino "Dworcowe" (przy dworcu głównym, ul. Piłsudskiego 105), które przed 1945 rokiem nosiło nazwę Bahnhofs-Lichtspiele. Działało nieprzerwanie od 1912 roku do 2012 roku, kiedy zamknięto je z powodu remontu dworca. Obecnie obiekt jest własnością prywatną, ale w planach jest przywrócenie mu funkcji kinowej. Innym przykładem jest budynek przy ul. Ruskiej 46 – dawny Kunst-Lichtspiele, gdzie wyświetlano filmy awangardowe. Dziś znajduje się tam klubokawiarnia i galeria sztuki, która organizuje projekcje studyjne, nawiązujące do przedwojennej tradycji.

Niestety, wiele obiektów nie przetrwało wojny lub zostało zburzonych w okresie PRL. Należały do nich m.in. okazałe Kino "Victoria" na Starym Mieście (dziś w tym miejscu stoi blok mieszkalny) czy Kino "Monopol" przy ul. Modrzejewskiej (zniszczone podczas oblężenia Festung Breslau). Mimo to, spacerując po wrocławskim Rynku, placu Wolności czy ulicy Świdnickiej, wciąż można napotkać fasady budynków, które kryją w sobie historię dźwięku projektorów i tłumu widzów sprzed niemal stu lat. Dla miłośników architektury i historii kina Wrocław to prawdziwa skarbnica, w której każda kamienica może opowiedzieć swoją własną, filmową historię.

• Budynek Kina Nowe Horyzonty (Rynek 14) – dawna UFA am Ring.
• Teatr Muzyczny Capitol (ul. Zielińskiego) – dawny Filmpalast Capitol.
• Kino Politechnika (ul. Widok) – dawny Palast-Theater.
• Budynek przy ul. Ruskiej 46 – dawny Kunst-Lichtspiele, dziś klub filmowy.

Źródła: Archiwum Narodowe we Wrocławiu, opracowania "Kina w Breslau 1910–1945" (M. Ziatkiewicz).